خلاصه نویسی کنکور و اهمیت آن در میزان موفقیت شما

همانطور که همه شما می دانيد، خلاصه نویسی، تاثير بسيار زيادی بر ميزان پيشرفت و يادگيری شما می گذارد. با اينکه بيشتر داوطلبان از اهميت خلاصه برداری مطلع هستند، اما روشهای خلاصه برداری و شيوه هاي صحيح آن را نمی دانند. به همين دليل در اين مقاله تصميم داريم تا شما را با خلاصه نويسی، اهميت آن در مطالعه و شيوه های صحيح اين کار، بيشتر آشنا کنيم.

دانش آموزانی که در هنگام مطالعه تنها به خواندن مطلب می پردازند، نسبت به دانش آموزانی که در هنگام مطالعه، خلاصه برداری می کنند، دارای بازده‌ کمتری هستند و به همين علت، دانش‌آموز به مرور، علاقه‌ خود را نسبت به مطالبی که می خواند از دست داده و نمی تواند به آن توجه کند.

 

اطلاعیه

برای کسب اطلاعات بیشتر و در صورت داشتن هرگونه سوال می توانید از قسمت دیدگاه های پست با ما در ارتباط بوده و سوالات خود را از مشاورین ما بپرسید.

در نتيجه، مطالب به صورت فعالانه در ذهن وی پردازش نمی شود؛ به طور مثال، شما ناگهان متوجه می شويد که در صفحه‌ 45 کتاب هستيد، بی آنکه بدانيد در همان صفحات‌ گذشته، چه خوانده ايد؛ انگار فقط آنها را ورق زده ايد؛ پس اگر هنگام مطالعه، خلاصه نويسی کنيد، حاصل کار مفيدتر از زمانی است که صرفاً مطالب را می خوانيد؛ زيرا در زمان خلاصه نویسی، مغز شما، حالت فعالتري دارد و سبب می شود که توجهتان به مطالب بيشتر شود و احتمال آنکه مطالب را طوری پردازش کنيد که معنای شخصی برايتان داشته باشد، افزايش می يابد.

برای شما داوطلبان عزيز کنکوری، و حتی دانش آموزانی که مشغول درس خواندن هستيد، خلاصه‌ نويسی به چهار دليل پيشنهاد می شود:

اول: هنگام مطالعه در عميق تر کردن يادگيری و دقيق خوانی مؤثر است.

دوم: حجم و زمان مرور کمتر شده و امکان مرورهای چندين باره را به شکلی سريع فراهم می ‌کند.

سوم: اگر خلاصه نويسی به شيوه ای صحيح انجام گيرد، به هنگام مرور، کارآيی بهتر و مؤثرتری در مقايسه با مطلب اصلی خواهد داشت.

چهارم: خلاصه نويسی، اين امکان را فراهم می کند تا تمام مطالب و مباحث مرتبط با يک موضوع را که در کتاب درسی، جزوه، کتاب کمک آموزشی و هر منبع ديگری پراکنده است، در يک جا جمع ‌آوری کرده، از پراکنده خوانی جلوگيری نموده و در وقت و زمان خود صرفه جويی کنيد.

روش های مختلف خلاصه کردن برای هر درس

براي اينکه خلاصه‌ نويسی کنيد، تنها يک ابزار مجزا لازم داريد و آن هم دفترچه يادداشت است. برای يک خلاصه نويسی خوب، شما بايد تمام خلاصه های يک درس را در يک دفترچه يادداشت کنيد و از خلاصه نویسی در برگه های پراکنده و صحافی نشده خودداری نماييد؛ زيرا با گذر زمان، حجم يادداشتها افزايش خواهد يافت و ترتيب آنها به هم خواهد خورد و يافتن و مرتب کردن آنها زمان و انرژی زيادی می طلبد و کاری خسته کننده خواهد بود.

خلاصه ‌نويسی، شامل فنون مختلف يادداشت برداری، حاشیه نویسی، خط کشی زير جملات، دسته‌ بندی و علامت گذاری می شود که بسته به شرايط و نوع مطالعه، می تواند مختلف بوده و حتی برای يک درس، موارد متعددی را شامل شود.

علامت گذاری

بهترين فن مطالعه، درگير شدن با مطلب يا به اصطلاح، مطالعه فعال است. علامت‌گذاری، سريعترين روش برای مطالعه فعال است و البته نکات مهم را نيز مشخص می کند. زمانی که مطلبی را مطالعه می کنيد، جايي که برايتان سؤال باقي مي‌ ماند و مطلب را به طور کامل متوجه نمي‌ شويد، از علامت سؤال (؟) استفاده کنيد و کنار آن مطلب علامت بزنيد.

هرجا احساس نموديد که مطالب، پرسش‌‌خيز بوده و در آن به نکته مهمي اشاره شده است، علامت تعجب (!) بگذاريد و جايي که به يک کلمه يا عبارت کليدي برخورديد، دور آن را خط بکشيد و پاراگراف هاي مهم را با ستاره (*) مشخص کنيد. به طور کلي، هنگام مطالعه، استفاده از علامت‌ گذاري، سرآغاز خوبي براي مطالعه دقيق و فعال است. دقت داشته باشيد که در استفاده از علامتها و انتخاب جملاتي که خط کشي مي شوند، زياده روي نکنيد؛ چرا که در مطالعه هاي آتي حوصله تان سر مي رود.

خط کشيدن زير مطالب مهم

يکي از شيوه هايي که در حاشیه نویسی به کار مي رود، خط کشيدن زير مطالب مهم است. معمولاً اين روش در ميان بيشتر دانش آموزان و داوطلبان از محبوبيت برخوردار است؛ زيرا هم راحت تر از يادداشت برداري است و هم داوطلب احساس مي کند که مطالب مهم را بدون کمترين تغييري خلاصه کرده است.

براي خط کشيدن زير مطالب مهم، بهتر است که از خودکارها، مدادها يا ماژيکهاي رنگي استفاده کنيد؛ مثلاً مطلب بسيار مهم را با يک رنگ، مطالب کمتر مهم را با رنگ ديگر و مطالب هر فصل يا موضوع را نيز با رنگي خاص خط بکشيد. انجام اين کار باعث مي شود تا هم مطالب، بيشتر در ذهن شما باقي بماند و هم تنوع بيشتري داشته باشيد و زود خسته نشويد.

در خلاصه نويسي به روش خط کشيدن زير مطالب، بايد توجه داشته باشيد که با وسواس اينکه ممکن است مطلبي از قلم بيافتد، زير همه مطالب را خط نکشيد؛ زيرا حاصل کار، صفحه اي پر از خط در زير جملات مي شود، نه يادگيري بيشتر. اگر شما در هر صفحه، زير مطالب زيادي را خط بکشيد احتمال کاهش يادگيري وجود دارد و نشانه‌ آن است که اين وسيله را جانشين توجه واقعي به مطلب و برگرداندن مطلب به زبان خود کرده ايد. چيزي که هنگام انجام اين کار بايد مدّ نظر قرار دهيد و زير آن را خط بکشيد، اطلاعات مهم؛ مانند: نتيجه‌گيري هاي کلي، تعريفهاي کليدي و جمله هاي اصلي که وظيفه‌ آنها توضيح و تشريح نکات است، جملات کليدي، نکات تستي و … است؛ بدون اينکه به انديشه‌ اصلي مطلب خدشه‌اي وارد آيد.

حاشيه نويسي

يکي از کارهاي مهمي که در خلاصه نويسي مي توانيد انجام دهيد اين است که حاشيه نويسي کنيد. حاشيه نويسي با هدف انتقال مجموعه اي از مطالب مهم و خلاصه شده از متني است که شما مطالعه کرده ايد. در حاشيه نويسي مي توانيد کليدي ترين جمله هر پاراگراف را استخراج و به زبان خودتان در حاشيه کتاب يا جزوه يادداشت کنيد.

براي انجام اين کار در پايان هر پاراگراف از خودتان بپرسيد که اين پاراگراف قصد داشت چه مطلبي را به من بياموزد، و آن را در يک جمله و با زبان خودتان، نه به صورت کتابي، بيان کرده و يادداشت نماييد؛ به علاوه مي توانيد سؤال، انتقاد يا هر مطلب ديگري را که مربوط به همان موضوع است و در جاي ديگري خوانده ايد، حاشيه نويسي کنيد. اين فرآيند به تمرکز فکر، دقت، حفظ و يادگيري بهتر کمک مي کند.

دسته بندي

يکي ديگر از روش هاي مهم خلاصه‌ نويسي، دسته بندي است. به کارگيري اين روش انجام براي مباحثي مانند: تاريخ ادبيات يا احاديث درس دين ‌و زندگي، که شامل دسته ها و طبقه‌ بندي‌ هاي مختلف است، بسيار مفيد است. روش انجام کار نيز به اين صورت است که بايد مطالب مختلفي را که مي توان در يک دسته قرار داد، يک جا نوشت و آنها را دسته‌ بندي کرد؛ به عنوان مثال، مي شود شاعران را بر حسب قرن، يا احاديث را بر اساس اشخاص، دسته‌ بندي نمود.

يادداشت‌ برداري

اصلي‌ ترين نوع خلاصه ‌نويسي، یادداشت برداری است که مي تواند به يادگيري طولاني مدت و همين طور، صرفه جويي در وقت شما کمک بسيار مؤثري نمايد. يادداشت برداري، عبارت است از برداشت کليدي ‌ترين مفاهيم هر مطلب و ثبت آن در دفترچه اي جداگانه به شيوه اي خاص که در مرورهاي آتي کارايي داشته باشد. هر برگه يادداشت ‌برداري شده بايد داراي دو ويژگي مهم باشد: اول اينکه بايد خلاصه و کليدي باشد؛ يعني آنچه را که يادداشت مي کنيد بايد حجمي بسيار کمتر از آنچه که در متن اصلي موجود است، داشته باشد.

دومين ويژگي يادداشت‌ برداري، تداعي گر بودن يادداشت ها است؛ يعني همه آنچه را که پاراگراف و متن قصد انتقال آن را داشت، اين يادداشت ها بتواند به شما انتقال دهد و يادآوري ‌نمايد؛ به بيان ساده، يادداشت ‌ها بايد مفيد، اما مختصر باشند.

ممکن است که در ابتدا، شما در انجام هر يک از اين روشهای خلاصه نویسی، با مشکل مواجه شويد، اما اگر بخواهيد و اراده کنيد که مطالعه خوبي براي کنکور داشته باشيد، حتماً مي توانيد بتدريج، مطالب را به بهترين شکل ممکن خلاصه برداري کنيد. به خاطر داشته باشيد که يک مطلب، بسته به اهميت و تستي بودن آن، مي تواند به همه اشکال يا يک شکل خلاصه نويسي شود.

خلاصه نویسی

در خلاصه نويسي، نکات زير را بايد رعايت کنيد تا در وقت خود صرفه جويي کرده و از زحمت خودتان هم بهترين نتيجه را بگيريد:

  • يکي از راه هاي کاربردی کردن يادداشتها به هنگام ثبت کلمات مهم، به کار نگرفتن کلمات اضافي است. در خلاصه نويسي، هر قدر اطلاعاتي با کلمات کمتر و عبارت هاي کوتاه تر نقل شود، کارآيي آن بالاتر است؛ بنابراين، هنگامي که اطلاعات نسبتاً زيادي را در چند کلمه خلاصه می کنيد، يادداشت هاي شما کاربردی هستند.

در يادداشت ها بايد هدفتان اين باشد که حتي الامکان مطالب مختلف اعم از درس معلم، کتاب و جزوه را در جمله هاي کوتاه و مفيد بگنجانيد. انجام اين کار سبب مي شود که توجه شما صرفاً به اطلاعات مهم متمرکز شود. بايد از اين گونه جمله ها، يعني از جمله هايي که کلي ترين و محوري ترين اطلاعات را دربردارند، يادداشت برداريد و به جمله هايي که از لحاظ اهميت ساختاري، ضعيف و حاوي اطلاعات جزيي ترند، توجه چنداني نکنيد.

  • در خلاصه نويسي، ابتدا بايد کليات موضوع مورد توجه قرار گيرد و موضوعات به صورت نمودار درختي رسم شود و سپس به جزييات پرداخته شود. در خلاصه نويسي بايد دقت کرد که معمولاً ايده و نکته‌ اصلي در دو جمله‌ اول پاراگراف بيان شود و بقيه‌ پاراگراف، شامل توضيحات اين مطلب باشد؛ اما يادآوري اين نکته بدان معني نيست که بقيه‌ متن، مهم نيست، بلکه در ادامه‌ متن بايد به کلمات کليدي مانند: «نخستين»، «مهمترين عامل»، «بيشترين تاثير»، «نکته‌ اساسي»، «در نتيجه» و مثبت يا منفي بودن افعال توجه کرد.
  • يکي از کارهايي که مي توانيد در خلاصه نويسي انجام دهيد، اين است که طرز ارتباط موضوعات اصلي و فرعي را به کمک نمودار درختي نمايش دهيد تا به درک بهتر مطالب کمک کند.
  • در هنگام مطالعه‌ مباحث درسي، ابتدا به کشيدن خط در زير مطالب اصلي، مهم و با اهميت بپردازيد و سپس خلاصه نويسي کنيد؛ زيرا انجام دو فعاليت مجزا، يادگيري و خلاصه نويسي در يک زمان واحد، باعث ايجاد اخلال و عدم تمرکز در انجام هر دو عمل مي شود.
  • خلاصه نويسي شما، چنانچه شامل خلاصه‌ مباحث درسي، نکات مهم در کتاب درسي و جزوات يا تستهاي غلط و «نزده‌» شما در آزمونها و مجموعه هاي تست ‌باشد، داراي ارزش درسي بالاست و الزاماً نبايد فقط از داخل کتاب يا جزوه‌ شما جمع آوري شود.
  • هنگام مطالعه‌ مطالب خلاصه نويسي شده، که حاوي خطوط اصلي و پيامدهاي مهم است، به کم اهميتي مطالبي پي مي بريم که در زمان خلاصه نويسي، مهم جلوه کرده اند يا به علت گذشت زمان و مرور مطلب، اهميت اوليه را ندارند؛ پس اين نکات را حذف کنيد.
  • در خلاصه نويسي، به انتخاب سبکي مناسب با متن خلاصه شده، رعايت يکنواختي افعال از لحاظ زمان، توجه به حجم مطالب و عدم تصرف در پيامها و محتواي متن اصلي، توجه کنيد.

خلاصه درسهای فرمولي و قاعده دار

مانند: درسهاي شاخه‌ ریاضیات ، فیزیک، شیمی، منطق، گرامر انگلیسی ، قواعد عربی، دستور زبان فارسي و آيين نگارش، اقتصاد و آرايه‌هاي ادبي، از طريق يادداشت فرمول‌ها و قواعد، رسم نمودارهاي لازم و طبقه‌بندي دقيق اجزاي هر مبحث فراهم مي‌آيد و لازم است که به منظور تسلّط و يادآوري در مرور مباحث خلاصه‌نويسي شده، براي هر مورد مثالي آورده شود.

تمرین و تکرار

  • چون اغلب قواعد، گاهي از سوي‌ موارد استثنايي و تبصره ها نقض مي شود، اين نکات خلاف قاعده نيز بايد يادداشت و آموخته شود؛ در واقع، اهميت استثناها از قواعد خيلي بيشتر است و عموماً، سؤالات مهم و اساسي کنکور از ميان اين مطالب استخراج مي شود. در درسهاي هم گروه رياضيات، توجه به اين نکته ضرورت دارد که بدانيم توانايي حل مسائل با توانايي تست زني خيلي تفاوت دارد، و مورد دوم، بسيار دشوارتر و انجام آن، مستلزم تمرين و تکرار فراوان است.

دروس تشریحی

  • در خلاصه نويسي درسهاي تشريحي و حفظ کردني از قبيل: معارف اسلامي، تاريخ، جغرافيا، تاريخ ادبيات، جامعه

بخش های تعریفی

  • شناسي، علوم اجتماعي، روانشناسي، فلسفه، زیست شناسی، زمین شناسی، ادبیات و شیمی (بخش‌هاي تعريفي و تشريحي) بايد کل هر فصل يا گفتار را بخوانيد و مطالب اساسي و مهم را به شکلي برجسته مشخص سازيد و آن گاه نکات مشخص شده را در يک دفتر جداگانه يادداشت کنيد.

خط کشیدن

  • خط کشيدن زير جمله ها و يادداشت برداري از خواندن تنها و خلاصه نويسي از جملات خط کشي شده، مؤثرتر است؛ پس بايد به هنر خلاصه نويسي مجهز بود تا از زمان، و نيز از امکانات، بيشترين استفاده را کرد.

صرفه جويي در زمان

  • برخي از داوطلبان گمان مي کنند که خلاصه نويسي، باعث گرفته شدن وقت مطالعاتي آنها مي شود و نسبت به وقتي که براي آن صرف مي کنند، سود کمتري دارد؛ در حالي که اين موضوع برعکس است. از مزاياي خلاصه نويسي، بهره گيري از يادداشت هاي خلاصه نويسي شده در مدت زمان کوتاه و صرفه جويي در زمان، تسهيل در برخورداري از محتويات مهم کتب و جزوات در حجم کم، ايجاد انگيزه در دانش آموزان براي مطالعه، کمک به در خاطر سپردن مطالب و از ياد نرفتن آنها و کمک به تمرکز فکر هنگام خواندن کتاب و جزوه است.

نوشتن تاریخ

  • تاريخ يادداشت برداري را در گوشه برگه يادداشت نماييد تا در زمانهاي خاص مرور سر درگم نشويد.

مرور

  • به خاطر داشته باشيد که در برنامه ريزي خود، زمانهايي را بايد به مرور اختصاص دهيد و در اين زمانهاي مرور، به جاي مطالعه دوباره کتاب يا جزوه، خلاصه هايي را که برداشته ايد، مطالعه کنيد. در هر بار مرور خلاصه ها، نسبت به مرورهاي قبل، مي توانيد بخشي از خلاصه ها را که به طور کامل ياد گرفته ايد، حذف کنيد تا در وقتتان صرفه جويي شود.

روش های خلاصه نویسی

عوض کردن لحن

یکی از معروفترین و پر کاربردترین روش های خلاصه نویسی که بسیاری از افراد از آن استفاده می کنند، تغییر لحن متن مورد نظر است. بارها برای ما پیش آمده که مطلبی را بارها و بارها مطالعه کرده ایم و آنرا یاد نگرفتیم. اما وقتی یکی از دوستان یا همکلاسی هایمان آنرا به زبان خودش برای ما بیان کرده، براحتی آنرا یاد گرفته ایم. این اتفاق در خلاصه نویسی هم می تواند بیفتد. شما کافیست لحن نوشته را به لحنی تغییر دهید که احساس می کنید آنرا ساده تر و بهتر یاد می گیرید. این کار حتی در بخاطر سپردن و به خصوص بیاد آوردن مطالب هم به ما کمک میکند. وقتی مطلبی را به زبان خودمان بخوانیم مسلما حفظ کردن و یادآوری آن برای ما ساده تر خواهد بود.

از کلمات هم معنی استفاده کنید

ممکن است برخی از ما در هنگام مطالعه به یکسری کلمات برخورد کنیم که نتوانیم آنها را به راحتی یاد بگیریم یا به خاطر بسپاریم. در این مواقع ما به شما پیشنهاد می کنیم که از دیگر کلمات هم معنی با آنها استفاده کنید. سعی کنید کلماتی را انتخاب کنید که بیاد سپردن و بخاطر آوردن آنها برای شما مشکل نباشد و در این امر به مشکل نخورید.

استفاده از مطالب و نکات مهم و اصلی

بارها از اهمیت و تاثیر کلمات کلیدی صحبت کرده ایم. کلمات کلیدی نقش بسیار مهمی را در خلاصه نویسی ایفا می کنند و تاکید کردن بر روی آنها بسیار اهمیت دارد. یکی از کارهایی که در هنگام خلاصه نویسی باید انجام دهیم این است که به دنبال کلمات کلیدی و نکات اصلی در متن اصلی باشیم. فراموش نکنید که خلاصه نویسی نسخه کوتاه تری از متن اصلی است و باید نکات مهم آنرا بیان کند. اگر نمی دانید نکات و کلمات کلیدی را چگونه پیدا کنید مقاله یادداشت برداری را مطالعه کنید تا با انواع کلمات کلیدی و نحوه یافتن آنها آشنا شوید.

مطالعه

بایدها و نبایدهایی در روش های خلاصه نویسی

خلاصه نویسی هم مانند نقشه کشی ذهنی نیازمند رعایت نکات و قوانینی است که  می توانند به ما در انجام آن کمک کنند. ما باید برخی نکات را حتما انجام دهیم، و بالعکس برخی دیگر را هیچوقت انجام ندهیم.

قبل از شروع حتما یکبار متن اصلی را بطور کامل بخوانید

این کار باعث می شود شما یک دید کلی نسبت به متن پیدا کنید و بتوانید به مراتب راحت تر خلاصه نویسی را انجام دهید. پیش خوانی همچنین به شما در پیدا کردن مطالب و نکات اصلی هم کمک بسیاری می کند. سعی کنید در هنگام خواندن متن زیر نکات مهم آن خط بکشید که در هنگام خلاصه نویسی راحت تر آنها را  پیدا کنید.

از دادن توضیحات زیاد بپرهیزید

گاهی اوقات پیش می آید که ما در هنگام خلاصه نویسی کردن آنقدر با وسواس سعی می کنیم که تمام مطالب را در خلاصه خود بیاوریم، که در نهایت حجم خلاصه نویسی ما با متن اصلی یک اندازه می شود. یادتان نرود که در خلاصه نویسی تنها نوشتن نکات مهم و کلیدی الویت دارد. این نکات باید به نوعی نوشته شوند که ما را به یاد دیگر جزئیات مهم بیاندازند. علاوه بر آن جزئیات بیشتر می تواند ما را در هنگام مرور و مطالعه ی دوباره دچار گیجی و مشکل کند. بهتر است تا جایی که می توانید مختصر و مفید بنویسید تا بعداً دچار مشکل نشوید.

حتما خلاصه خود را پس از نوشتن بازخوانی کنید

احتمالا برای شما هم این اتفاق روی داده است که پس از سخنرانی کردن در یک جمع مهم و یا در هنگام سوال به یاد مطالبی افتاده اید که خود را برای آنها آماده نکرده بودید. این اتفاق معمولا زمانی می افتد که شما زیاد از حد از متن خلاصه خود مطمئن هستید و دیگر آنرا چک نمی کنید. غافل از آنکه یک مطلب مهم را سهوا یادداشت نکرده اید. حتما بعد از اتمام خلاصه نویسی آنرا با متن اصلی تطبیق دهید و ببینید آیا تمام مطالب مهم را نوشته اید.

جمع بندی و تمرین

خلاصه نویسی یکی از بهترین روشهای یادداشت برداری محسوب می شود. اما قبل از استفاده از این روش باید آن را به خوبی یاد بگیرید تا بتوانید از آن استفاده کنید. مرور کردن خلاصه مطالبی که نوشته ایم حتی از خلاصه نویسی هم مهم تر است، پس برای یادگیری نحوه صحیص مرور، میتوانید مقاله آموزش مرور دروس را مطالعه کنید و با روش صحیح مرور کردن آشنا شوید.

در پایان از شما درخواست می کنیم که یک تمرین ساده انجام دهید. با استفاده از نکاتی که از این مقاله یاد گرفتید، کتابی را باز کنید و خلاصه ۵ صفحه آن را بنویسید.

 

اطلاعیه

برای کسب اطلاعات بیشتر و در صورت داشتن هرگونه سوال می توانید از قسمت دیدگاه های پست با ما در ارتباط بوده و سوالات خود را از مشاورین ما بپرسید.

 

“کاری از مرکز مشاوره تحصیلی آدنیا”

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید!

دیدگاهتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *