قصه گویی

قصه گویی چیست؟

اگر قصه رویدادی روایت واقعی یا تخیلی است، قصه گویی بیان شفاهی رو در رو و زنده و ارائه جسمانی قصه به مخاطب است.

قصه گو با استفاده از زبان و یا حالت صورت و بدن عناصر و تصویرهای قصه را به طور زنده به مخاطب نشان می دهد. زنده بودن قصه گویی نشان از آیینی دارد که در آن مخاطب در ارتباط دو سویه جزییات قصه را در ذهن تکمیل می کند.

 

اطلاعیه

برای کسب اطلاعات بیشتر و در صورت داشتن هرگونه سوال می توانید از دو طریق زیر با ما در ارتباط بوده و سوالات خود را مطرح کنید:
۱) ازقسمت دیدگاه های پست
۲) با پرکردن فرم مشاوره خانواده در صفحه بسته های مشاوره ای

نقش شنونده

نقش شنونده شرکت فعال در آفرینش تصویرهای زنده، احساس های چندگانه اعمال شخصیت ها و رویدادهای داستان در ذهن بر اساس اجرا قصه گو است. قصه گویی شکلی از هنر نمایش تعاملی است.

تعامل قصه گو و شنونده

تعامل مستقیم بین قصه گو و شنوندگانش عنصر اصلی تجربه قصه گویی است. شنونده به گفتارها و کردارهای قصه گو واکنش نشان می دهد. قصه گویی از نظر طرح قصه فرایندی مشارکتی است. شنوندگان قصه آن را به طور منفعل از قصه گو نمی شنوند، آن طور که تماشاگر فیلم و تلویزیون است.

تعریف قصه گویی

قصه در لغت به معنای حکایت و سرگذشت است. حوادث قصه را به وجود می آورند. داستان هایی که نقل می شود، می تواند به صورت گفتگو، ترانه، آواز با موسیقی باشد.

فرایند قصه گویی

سه عامل عمده در فرایند قصه گویی عبارتند از:

قصه

قصه گو

مخاطب

هر یک از این عوامل به نوبه خود و یا ویژگی های خاص خود نقش اساسی در فرایند قصه گویی ایفا می کنند. نبود هر کدام به معنای عدم قصه گویی است.

فواید قصه گویی

یکی از مفیدترین راه ارائه قصه به کودکان و انتقال پیام قصه، قصه گویی است. با قصه گویی می توان به قصه های عمومی، رنگ و بویی محلی و با بیانی دلپذیرتر داد. چنین قصه هایی را برای بچه هایی که با فرهنگ ها و ملیت های متفاوتی هستند بازگو کرد. قصه گویی می تواند مثل محرکی قوی سطح کتاب خوانی کودکان را بالا ببرد. همچنین حوزه مطالعه آن ها نیز گسترش پیدا می کند، و ذوق علاقه به کتاب خواندن را در آنها بر انگیزد.

قصه گویی می تواند فاصله میان، «قدرت خواندن کودک» و «قدرت درک» او را از بین ببرد این فاصله درغالب کودکان وجود دارد. فاصله قدرت خواندن و قدرت درک مسایل در بسیاری از کودکان از یک تا سه سال به طول می انجامد. یک کودک هشت ساله ممکن است از شنیدن داستانی که تا دوسال بعد قادر به خواندنش نیست لذت ببرد.

تاثیر قصه گویی بر زندگی و آینده ی کودک

تاثیر قصه گویی بر زندگی و آینده ی کودک یک امر ثابت شده است. که امروزه کارشناسان برای برخورد با کودک پرخاشگر و لجباز روش قصه درمانی را پیشنهاد می کنند.

فواید قصه خواندن برای کودک

تاثیر قصه گویی و فواید قصه گویی بر تربیت کودک کمکی بزرگ به والدین است. کودک شما اختلالات رفتاری دارد که شما بعد از امتحان کردن هزار و یک راه متاسفانه گاهی به تنبیه رو می آورید اما بهتر است دست نگاه دارید و با اصول و روشهای درست تربیت کودک با قصه خواندن بیشتر آشنا شوید.

گاهی یک قصه می تواند تاثیری بر زندگی و آینده ی کودک بگذارد که ده ها آموزش از آن عاجز است.

اختلال های رفتاری طبقه ای از رفتار کودک است. کودکانی که رفتارشان به این طبقه تعلق دارد از میزان شرارت و شیطنتی که ویژگی گروه سنی آن هاست پا را فراتر می گذارند. آن ها به طور جدی حقوق مسلم دیگران را زیر پا میگذارند و یا قوانین عمده اجتماعی را خدشه دار می کنند. گاهی بسیاری از کودکان از نظر هیجانی نیز با مشکل رو به رو می شوند و در معرض افسرده شدن قرار می گیرند.

اختلالات هیجانی رفتاری

به شرایطی اطلاق می شود که در آن پاسخ های هیجانی و رفتاری در مدرسه با هیجان های فرهنگی، سنتی، و قومی تفاوت داشته باشد؛ به طوری که در عملکرد تحصیلی فرد، مراقبت از خود، روابط اجتماعی، سازگاری فردی، رفتار در کلاس و سازگاری در محیط کار نیز تأثیر منفی داشته باشد.

اغلب کودکان با اختلالات رفتاری احساسات منفی دارند و با دیگران بد رفتاری می کنند. در بیشتر موارد، معلمان و هم کلاسی ها آن ها را طرد می کنند، در نتیجه فرصت های آموزشی آنان کاهش می یابد. به رغم مشکلات فراوانی که این کودکان با آن مواجه اند. بیشتر آن ها تا سال ها پس از ورود به مدرسه شناسایی نمیشوند مگر این که اختلالات رفتاری و مشکلات تحصیلی آنان تشدید شود.

برخورد بزرگسالان در برابر اختلال رفتاری

بسیاری از بزرگسالان تحمل رفتارهای کودکان با اختلالات رفتاری را ندارند و به تنبیه آنان نیز متوسل می شوند. این کودکان در مقایسه با همسالان بهنجار خود در جنبه های مهم زندگی محدودیت دارند و در تعاملات اجتماعی با مشکلات جدی مواجه اند. ناتوانی های این کودکان از رفتارهای آن ها ناشی می شود.

قصه درمانی

قصه درمانی در سال های اخیر به صورت یکی از فنون بازی درمانی مطرح شده است. استفاده از قصه درمانی به مشابه یک فن درمانی فقط به درمان مشکلات روان شناختی کودکان منجر نمی شود. در قصه درمانی فرض بر این است که تغییر در زبان و ادبیات قصه های زندگی فرصت های جدیدی برای رفتار و روابط با دیگران ایجاد می کند.

تأثیر و فواید قصه خواندن بر کودکان

کودکان از طریق داستان ها و افسانه ها با حقایق و تجربه های زندگی آشنا می شوند. تأثیر پذیری از شخصیت های قصه است.

تقویت قدرت فهم و بیان

پرورش خلاقیت

آموزش زبان

افزایش گنجینه واژگان کودکان

از دیگر تأثیرهای آموزشی و تربیتی داستان سرایی به شمار می روند.

به بیان دیگر

داستان خلاقیت گسترده ای است. هر فردی میتواند عقاید به ظاهر نامعقول را بازیابی و آنها را جایگزین و استفاده سازنده از آنها را مطرح کند.

تأثیر قصه گویی بر درمان مشکلات رفتاری کودکان

قصه ها می تواند از نظر تربیت اجتماعی، عاطفی و اخلاقی در کودک نیز موثر واقع شوند. قصه ها می تواند از نظر تربیت اجتماعی، عاطفی و اخلاقی نیز مؤثر واقع شوند. بسیاری از مقررات، هنجارهای اجتماعی و دستورالعمل های زندگی را منتقل کنند.

چگونگی روبرو شدن با مشکل ها

چگونگی حل مشکل

در بسیاری از الگوهای رفتاری در گروه ها و طبقه های مختلف اجتماعی و سنی در داستان ها بیان می شود.

به بیان دیگر

اگر والدین یا درمان گران قادر به فهم افکار سری کودک یا شناسایی احساس های پنهان او باشند. هر اندازه تفسیرهای انجام شده نیز درست باشند. این فرصت از کودک گرفته می شود که خود از طریق شنیدن پی در پی داستان و تفکر درباره آن به احساس رویارویی موفقیت آمیز با مشکل خود دست یابد.

به همین دلیل است که رویکردهای داستانی به روان درمانی تأکید دارد و قصه ها در چگونگی رفتار و واقعیت های کودکان نقش مؤثری ایفا می نماید. قصه ها به کودکان راه حل هایی ارائه می دهند که غیرمنتظره و شگفت انگیز و در عین حال شدنی و مثبت هستند. تلاش پژوهشگران و درمانگران منجر به استفاده از ادبیات و قصه درمانی شده است.

مسائل کودکان با مشکلات عاطفی و رفتاری

برخی از مسائل کودکان با مشکلات عاطفی و رفتاری از ضعف آگاهی و بهره نبردن از مهارت های اجتماعی، الگوی کلامی صحیح، رفتارهای جامعه پسندانه، مهارت های ارتباطی و دوست یابی، مسئولیت پذیری، و غیره ناشی میشود؛ پس آموزش این مهارت ها به این کودکان ممکن است تا حدودی از بروز این مشکلات پیشگیری کند.

جدیت برای استفاده از قصه

درمانگران و روانشناسان کودک می توانند جدیت بیشتری برای استفاده از قصه در مداخله های درمانی کودکان و نوجوانان نشان دهند و والدین و معلمان بهتر است استفاده گسترده تر از قصه های هدف دار را در برنامه های آموزشی و تربیتی کودکان بگنجانند به خصوص که این امر در سنت تربیتی فرهنگ ما جایگاه خاص خود را هم دارد.

 نمونه هایی از راهبردهای مهارت های اجتماعی

این راهبردها به کودکان پرخاشگر کمک می کند تا تمایلات و رفتارهای پرخاشگرانه خود را مهار کنند.

  • پیوستن به فعالیت های دیگر
  • ابراز خشم با لحن آرام
  • ترک صحنه
  • نپذیرفتن تقاضاهای دیگران به شیوه ی مودبانه
  • یادآوری سودمندی و مزایای رفتار مناسب
  • نادیده انگاشتن رفتار نامطلوب دیگران
  • استفاده از جمله های تلفیقی هم دلی

از بهترین روش ها برای ایجاد عادتهای خوب در کودکان و حذف رفتارهای نامناسب، استفاده از «قصه» است.

اهمیت گوش دادن کودک به قصه

وقتی کودک به قصه شما گوش می دهد، خودش را به جای شخصیت اصلی داستان می گذارد و از نگاه او به حرفهای شما گوش می کند. از آنجا که در این روش، آموزشها به صورت غیر مستقیم به کودک داده می شود، در مقابل حرفهای شما مقاومت نمی کند و به خوبی تا پایان داستان به شما گوش می دهد.

قصه

روش قصه گویی

دراین روش شما یک داستان برای کودک تعریف می کنید که شخصیت آن تقریبا همسن فرزند شما باشد. می توانید برای انتخاب نام او هم از خود کودک کمک بگیرد. داستان را شروع می کنید و با کمک عروسک یا نقاب و یا نقاشی، داستان را تعریف می کنید. در پایان سوالهایی درباره داستان از کودک خود می پرسید و از او می خواهید که نتیجه گیری کند. با این روش، خود کودک به نتیجه ای که مورد نظر شماست می رسد.

 ده مزیت مهم قصه خوانی برای کودکان  

 1- اخلاقیات را به کودک شما می آموزد

کودکان در سر تا سر دنیا عاشق گوش دادن به قصه ها هستند. آنها می خواهند که دربارۀ شخصیت های مورد علاقه شان بیشتر بدانند و اغلب تلاش می کنند که خود را در نقش آنها قرار دهند و از آنها تقلید کنند. با گفتن قصه هایی که در آنها مفاهیم اخلاقی و انسانی وجود دارد شما می توانید ویژگی مثبت انسانی مثل شجاعت، صداقت و دانایی در وجود او از همان سنین پایین نهادینه کنید.

 2- قصه گویی آنها را از اصول فرهنگی و ریشه های اعتقادیتان آگاه می کند

خواندن قصه و تعریف کردن خاطرات کودکیتان، فعالیت ها و سرگرمی هایی که در زمان کودکی داشتید و جشن ها و مراسمی که در آن شرکت می کردید باعث می شود فرزندتان با فرهنگ خانوادگی و آداب اجتماعی که قرار است در آن بزرگ شود بیشتر آشنایی پیدا کند و تفاوت فرهنگ و سنت های رایج را با یکدیگر بشناسد. شنیدن داستانهایی دربارۀ دیگر اعضای خانواده به آنها کمک می کند تا شناخت بهتری از اجداد و نیاکان خود پیدا کنند.

 3- مهارت های کلامی آنها را افزایش می دهد

خواندن داستان برای فرزندتان باعث می شود که مهارت های کلامی آنها افزایش پیدا کند. و هم زمان که او کلمات و عبارات جدید یاد می گیرد با پیچیدگی های زبان نیز آشنایی پیدا کند. هم چنین قصه خوانی کمک می کند که طبق یک الگوی منظم نحوۀ تلفظ کلمات و عبارات را نیز به فرزندتان بیاموزید.

 4- مهارت های شنیداری را افزایش می دهد

اکثر کودکان به محدوده ی کوچکی از اتفاقات می توانند توجه کنند و اغلب نمی توانند برای طولانی مدت روی چیزی تمرکز کنند. همچنین آنها ترجیح می دهند که بیشتر صحبت کنند تا اینکه بخواهند گوش دهند. خواندن قصه برای کودکان نه تنها باعث می شود دقت آنها افزایش پیدا کند بلکه نسبت به گوش دادن و فهم مطالب نیز حساس تر می شوند.

 5- قدرت تخیل، تصویر سازی و خلاقیت آنها را افزایش می دهد

گوش دادن به قصه باعث می شود کودک شخصیت های داستان، مکان و طرح کلی داستان را به جای اینکه به صورت فیلم و یا کارتون مشاهده کند در ذهن خود بیاورد و آنها را تصور کند. این مسئله باعث می شود که قدرت خلاقیت و تصویر سازی آنها افزایش پیدا کند و ذهنشان برای فکر کردن و تجسم اتفاقات با محدودیتی روبه رو نخواهد شد.

 6- ابزاری عالی برای تقویت حافظه

شما می توانید با استفاده از ایده های هوشمندانه حافظۀ کودک خود را تقویت کنید. زمانی که شما برای کودکتان قصه ای را خواندید بعد از چند روز از او بخواهید که این قصه را برای شما تعریف کند. و یا از او بخواهید که ادامه داستان را خودش تعریف کنداین روش باعث می شود که حافظۀ او تقویت شود و سطح تمرکز او نیز افزایش پیدا کند.

قصه

 7- محدوده ی فکری کودک را گسترده می کند

کودکان اغلب با فرهنگ ها و آداب و رسوم کشورهای مختلف درجهان آشنایی ندارند و با مردم انها رو به رو نمیشوند ولی شما با گفتن قصه هایی از فرهنگ ها و آداب و رسوم کشورهای مختلف جهان می توانید ذهن کودک خود را نسبت به مکان ها و مردمانی که در کشور های دیگر زندگی می کنند باز کنید سعی کنید قصه های مربوط به دیگر کشورها را برای او تعریف کنید تا سطح درک و فهم او را افزایش داده و محدودۀ فکری او را نسبت به جهان گسترده تر کنید.

 

آژیر ذهن

در قصه های شبانه فرزندانمان بگوییم از کلاغ هایی که این بار به مقصد رسیدند.

 8- قدمی ابتدایی برای یادگیری آکادمیکی

قصه گویی برای کودکان می تواند قدمی ابتدایی برای یادگیری های آکادمیکی باشد. بسیاری از کودکان عادت دارند که کارها را از روی عادت یاد بگیرند و فهم درستی از آن ندارند. قصه گویی به صورت فعالیتی منظم می تواند باعث شود که کودک شما از آن چیزی که می شنود درک درستی داشته باشد و از آن لذت ببرد. قصه خوانی هم چنین به آنها کمک می کند که در صحبت کردن مسلط شوند. خواندن و گوش دادن مرتب باعث می شود که آنها به سخنران های مسلطی تبدیل شوند.

 9- توانایی ارتباط برقرار کردن آنها را بهبود می بخشد

گاهی اوقات کودکان در سوال پرسیدن مردد هستند حتی اگر ذهن آنها مملو از سوال و کنجکاوی باشد. قصه گویی هنر درست سوال پرسیدن را به کودکان می آموزد. هم چنین به آنها یاد می دهد چگونه یک گفتگو را به خوبی شروع کنند و اعتماد به نفس آنها را بالا می برد. خواندن و گوش فرا دادن به صورت مداوم توان سخنوری آنها را نیز افزایش می دهد.

 10- به کودک کمک می کند که با آرامش بیشتری با مشکلات رو به رو شود

قرار گرفتن در موقعیت های سخت و مشکل باعث می شود که کودکان احساس سردرگمی بکنند. داستان هایی که در آن قهرمان ها با مشکلات سخت و پیچیده مواجه می شوند می تواند به کودکان کمک کند که این مسئله را بهتر بفهمند و در مقابل مشکلات قوی تر باشند.

قرار گرفتن در موقعیت های سخت و مشکل باعث می شود که کودکان احساس سردرگمی بکنند. داستان هایی که در آن قهرمان ها با مشکلات سخت و پیچیده مواجه می شوند می تواند به کودکان کمک کند که این مسئله را بهتر بفهمند و در مقابل مشکلات قوی تر باشند.

نقش قصه در بالندگی کودکان

مادری که درس کودک دانش آموزش اش خوب نبود از «انیشتین» کمک خواست. انیشتین سفارش کرد برایش هر شب داستانی بخواند تا او، نه با اندیشه نگرانی از درس، بلکه با تخیل قصه بخوابد. کمتر کسی خواب را جدی میگیرد و برای خوابیدنش برنامه دارد؛ اما هنگام خواب نیز انسان در تکاپوست و برای همین شیوه ای برای یادگیری زبان در خواب به وجود آمده است!

هدفون تلفن همراه را در گوش میگذارید و میخوابید و آموزگار، واژه ها را در گوش شما تکرار میکند و فردا به فرهنگ واژگان انگلیسی شما افزوده میشود.

البته در این مورد

روانکاوان هم بر این باورند که با هر اندیشهای بخوابید، بامداد با همان اندیشه بیدار میشوید، از این رو شب ها خواندن قصه برای کودک، به او یاری می رساند که در مورد هر کاری به جای واماندگی، تخیلش را به کار برد.

مثال دیگر

«دموستنس» نیز در سخن گفتن روزانگی خود دچار لکنت بود، اما او از آنجایی که ذهنی مخیل داشت، گوشه نگرفت و به بیابان می رفت و با شیوه های خلاق می کوشید سخن گفتن خویش را بهبود بخشد و سرانجام مشهورترین سخنران آتن ـ یونان ـ شد.

نویسندگان نابغه ای مانند فاکنر یا کسانی به روشهای بالندگی ذهن دست یافته اند، از خلاقیت بالایی برخوردار بوده اند و شیوه های نو پدید آورده اند؛ اما از یاد نبریم که خلاقیت، پرورش دادنی است. بهتر است تنها به این نیندیشیم که نهایت، کودک خلاق ما ممکن است نویسنده بشود بلکه بهتر است به این بی اندیشیم که بوته های بیابان، نیاز به آب دادن ندارند و خود به خود میرویند.

ولی اگر یک درخت میوه داریم، باید به او کود و آب بدهیم که به بار بنشیند؛ یک کودک خلاق درخانه، نیاز به توجه دارد.

تئاتر کودک

در این میان، افزون بر قصه گویی و کتاب قصه، تئاتر کودکان نیز می تواند به شخصیت های قصه ای که کودک خوانده است، تجسم بهتری ببخشد، به ویژه اقتباس های آزاد! برای همین کودکان، مشتاق تماشای انیمشینهایی همانند «آلیس در سرزمین شگفتی ها» هستند، چون پیشتر داستانش را خوانده اند.

قصه

جایگاه کتاب قصه در ذهن کودک

بی گمان قصه باید در تخیل و ذهن کودک جا خوش کند، از این رو جا خوش کردنش در قفسه های کتاب خوب نیست. این قفسه ها ممکن است در کتابفروشی باشد و یا در خانه ما. بهتر است کتاب قصه، نخست در دستان کودک ورق بخورد و سپس دست به دست و گرداگرد جهان بگردد و خوانده شود.

درگذشته (دوران چیرگی ادبیات شفاهی)، مادران از شمار زنان سرخپوست برای کودکان خویش قصه می گفتند؛ اینک در همه جای جهان، مادران برای کودکان خود قصه میخوانند تا رشته احساسی با کودک خویش را بتابند و ببافند و او را برای زندگی در جامعه ای که ممکن است کمی خشن باشد، بپرورند.

نوجوانانی که رمان می خوانند، در برابر کنشهای تند، واکنش های نرمی دارند و میزان سازگاری آنان با انسان ها و پدیده های جامعه، بالاست.

نزدیک شدن به متن های کهن

متون کهن ایران، ذخیره ای بزرگ است که تا به حال کوشش هایی برای شناسایی و حفظ آن صورت گرفته است. بی گمان معرفی این ذخیره، سبب افتخار کودکان و نوجوانان به ایرانی بودنشان خواهد شد؛ و اگر سبب نشود که در گذشته ایست کنیم، اتفاقی خوشایند خواهد بود اما گویا دشواری های زبان مانع این اقدام شده است.

استفاده ما از متون کهن درقلمرو کودک و نوجوان، چشم انداز خوبی ندارد. نمی توان به صورت خام از این متن ها برای آموزش به نوجوانان استفاده کرد و نیاز به ویرایش دارد راه ارتباط با متون کهن هموار نیست. برخی بزرگسالان ما «نقلی» را شفاهی می شنوند و می گویند چه جذاب، اما وقتی به اصل متن مراجعه می کنند، نمی توانند بخوانند، چون زبان با گذشت زمان تغییرکرده است.

نه اینکه زبان در قدیم دشوار بود بلکه زبان امروز دچار گره افکنی شده و زبان گذشته آسان بوده است. حالا غیر ممکن شده است.

آشناسازی کودکان با متن های قدیم

برای آشناسازی کودکان با متن های قدیم باید فرزندانمان را تربیت کنیم تا با زبان فارسی درست آشنا شوند. دومین راه این است که در تغییر و باز آفرینی و بازنویسی، دست از تک محوری برداریم و فعالیت های گروهی را جایگزین کنیم. انتخاب و کارشناسی یک اثر می تواند امری جداگانه باشد.

 

اطلاعیه

برای کسب اطلاعات بیشتر و در صورت داشتن هرگونه سوال می توانید از دو طریق زیر با ما در ارتباط بوده و سوالات خود را مطرح کنید:
۱) ازقسمت دیدگاه های پست
۲) با پرکردن فرم مشاوره خانواده در صفحه بسته های مشاوره ای

 

“کاری از انجمن روانشناسی گروه علمی فرهنگی آدنیا”